
Ik heb me vaak afgevraagd waarom Uri Avnery niet één van mijn favoriete columnisten is. Natuurlijk, ik bewonder hem, zijn onvermoeibare strijden voor een rechtvaardige oplossing van het Israëlisch-Palestijnse conflict, zijn principiële stellingnames, zijn 'Ausdauer'(hij is nu 85), zijn eruditie als man die door zijn achtergrond toch altijd nog met één been in de Duits-Europese cultuur is blijven staan. Toch is er vaak iets dat me hindert. Dat is dat hij, als rechtgeaarde Israëli, als zoveel van zijn landgenoten erg in een besloten wereld leeft, een eiland in een Midden-Oosterse omgeving.
Jaren geleden had ik eens een discussie met Moshe Maoz, Arabist, hoogleraar aan de Hebrew University, Libanon en Syrië-kenner en schrijver van tenminste één dik boek over Syrië en Hafez al-Assad. We wisselden anekdotes en wetenswaardigheden uit over Syrië en ineens liet Maoz, die toch werkelijk erg goed op de hoogte was, me weten hoe jaloers hij was dat ik, wat ik vertelde, vaak feitelijk had beleefd en uit gesprekken met Syriërs had opgetekend. Ik wist, zei hij letterlijk, hoe het klonk en rook en voelde, terwijl hijzelf al Israëli nooit in staat was geweest een bezoek aan Damascus te brengen.
Teveel IsraëliBij Avnery's columns moet ik daar vaak aan denken. Ook hij weet een boel, maar wat hij zegt is gedacht vanuit het kleine Israël in zijn geïsoleerde positie in de Arabische wereld. In dat Israël is Avnery een voortrekker, een verlichte geest, een man die met Arabieren en Palestijnen omgaat en probeert voor hen open te staan, die het voor hen opneemt. Maar hij doet het als Israëli, als iemand die au fond toch altijd nationalist is gebleven, vanuit de primaire vraagstelling of 'het wel goed is voor de Joden' zoals het grapje van Izzy Stone luidde *). Hij steekt een hand uit, maar blijft teveel Israëli om ooit Arabier te kunnen zijn met de Arabieren en zo te weten komen hoe het nu écht klinkt, voelt en ruikt.
Ik moest hier aan denken bij het zien van Avnery's column die geschreven is in reactie op de recente oproep van Neve Gordon tot Boycot, De-investeren en Sancties (BDS). In dit stuk
'Tutu's prayer', keert Avnery zich, zoals te verwachten was, tegen Gordon's oproep. Vroeger zou hij eenvoudig hebben verklaard dat hij verwachtte dat zoiets averechts zou werken op de Israëli's. Nu echter haalt hij heel wonderlijke argumenten van stal. Eerst citeert hij uitgebreid aartsbisschop Desmond Tutu, die toevallig net dezer dagen in Israël was, en diens uitleg waarom de boycot het apartheidsregime de genadeslag gaf. Vervolgens probeert hij te zeggen dat het in de Israëlisch- Palestijnse situatie allemaal heel anders is.
T
he South African struggle was between a large majority and a small minority. Among a general population of almost 50 million, the Whites amounted to less than 10%. That means that more than 90% of the country’s inhabitants supported the boycott, in spite of the argument that it hurt them, too.
In Israel, the situation is the very opposite. The Jews amount to more than 80% of Israel’s citizens, and constitute a majority of some 60% throughout the country between the Mediterranean Sea and the Jordan River. 99.9% of the Jews oppose a boycott on Israel.Dit is zijn eerste argument. Een vreemd argument. De getalsverhoudingen waren niet het belangrijkst in Zuid-Afrika en zijn dat niet in Israël-Palestina. Uiteindelijk gaat het erom een verwerpelijk systeem af te schaffen, waarbij één bevolkingsgroep de andere knecht en overheerst. Bovendien zijn de getalsverhoudingen die Avnery geeft volstrekt fout: als de Palestijnen in Libanon. Syrië etc. worden meegerekend (en het is volstrekt logisch om die erbij te betrekken) komen we uit op een verhouiding van zo'n 40-60, vijf miljoen Joodse Israëli's tegenover 6,5 miljoen Palestijnen.
Geen bloedbadHet tweede argument van Avnery luidt:
Peoples are not the same everywhere. It seems that the Blacks in South Africa are very different from the Israelis, and from the Palestinians, too. The collapse of the oppressive racist regime did not lead to a bloodbath, as could have been predicted, but on the contrary: to the establishment of the Truth and Reconciliation Committee. Instead of revenge, forgiveness. Those who appeared before the commission and admitted their misdeeds were pardoned. That was in tune with Christian belief, and that was also in tune with the Jewish Biblical promise: “Whoso confesseth and forsaketh [his sins] shall have mercy.” (Proverbs 28:13). Van dit argument ben ik geschrokken. Is Avnery zich niet bewust van het inherente racisme in deze opmerking? Wat wil hij eigenlijk zeggen?
En tenslotte:
Centuries of pogroms have imprinted on the consciousness of the Jews the conviction that the whole world is out to get them. This belief was reinforced a hundredfold by the Holocaust. Every Jewish Israeli child learns in school that “the entire world was silent” when the six million were murdered. This belief is anchored in the deepest recesses of the Jewish soul. Even when it is dormant, it is easy to arouse it... It may well be that the Jewish conviction that “the whole world is against us” is irrational. But in the life of nations, as indeed in the life of individuals, it is irrational to ignore the irrational.LaagermentaliteitDaar zijn we dan weer: de holocaust,we zijn weer thuis. Maar alweer: het gaat er niet (alleen) om om Israël te redden, het gaat erom een verfoeilijk systeem af te schaffen waarbij het ene volk over het andere heerst, zijn bezittingen, grond, identiteit en menselijke waardigheid afpakt en waarbij twee soorten recht gelden: één voor Joden en één voor Palestijnen. Wat Avnery blijkbaar niet ziet is dat het niet alleen om de Israëli's gaat (die dan hun toevlucht zouden zoeken tot rechts, zoals hij zegt, alsof dat niet al volop het geval is), maar ook om dat andere volk. En waar hij eveneens de plank misslaat is, dat de holocaust niet alleen de Israëli's op een kluitje drijft als er kritiek op hen wordt geuit (of politieke beslissingen worden genomen die hen niet zinnen), maar dat diezelfde holocaust ook steeds de panacee is, de magische spreuk, die maakt dat Israël zich al jaren kan onttrekken aan het uitvoeren van resoluties van de VN of het naleven van de meest elementaire regels van het internationale recht.
En was het trouwens niet zo dat ook de Zuid-Afrikaanse 'Boers' altijd bij alle kritiek de rijen alleen maar meer sloten? Wat toen de 'Laagermentaliteit' werd genoemd? Naar de tactiek van de vroegere Zuid-Afrikaanse 'Voortrekkers' die bij aanvallen hun wagens in een kring plachten op te stellen met de dissels over elkaar, om van achter deze beschutting de zwarte vijand te weerstaan?
Misschien zijn er toch meer parallellen dan Avnery denkt.
*)
Het grapje van Izzy Stone was iets dat hij gebruikte om duidelijk te maken wat een ghetto-mentaliteit was: een oude man loopt langs de weg, als plotseling allemaal mensen beginnen te rennen. De oude man houdt iemand staande en vraagt: Jongeman, waarom rent iedereen toch zo hard? Zegt de jonge man: 'Rennen. opa, de leeuwen uit de dierentuin zijn losgebroken.' Vraagt de oude man: 'Jongeman, voor je gaat, zeg me: is dat goed of slecht voor de Joden?'