Harry de Winter 1949 - 2023

Harry Jacob de Winter. Lange tijd was dat vooral een een naam en een schaduw. Hij stond in 2001 met Anneke Mouthaan aan de wieg van Een Ander Joods Geluid. Hij fungeerde voornamelijk als financier, terwijl Anneke het werk deed. Zo nu en dan deed ze een beroep op hem en dan was er weer wat geld.  Maar om eerlijk te zijn, erg duidelijk was het allemaal niet. Anneke was niet mededeelzaam. En ik was weliswaar één van de ondertekenaars van het eerste manifest van EAJG geweest, maar hield me er in het begin verre van. Een soort overblijfsel uit de tijd dat journalisten geacht werden niet tot één bepaalde partij te behoren. Aangezien ik altijd over het Midden-Oosten schreef wilde ik dat zo houden. 

Maar dat veranderde toen ik werd gevraagd als lid van een groepje dat zich ''klankbordgroep'' van EAJG noemde. Wie me gevraagd heeft weet ik niet meer, maar het was een interessant clubje mensen. Theo de Graaf, die ooit hoofd-psychiater van het Israelisch leger was geweest. Hajo Meyer, voormalig hoofd van het Natuurkundelaboratorium van Philips, Jaap Hamburger oud-medewerker van het UWV en nu de voorzitter van EAJG, Joyce Hes, oud-docent aan de universiteit van Maastricht, Ies Monas, oud-docent aan het Conservatorium, Milo Anstadt, journalist-regisseur, jurist en schrijver, Andras Krahl, oud-lid van een Israelische tank-bemanning en medewerker van het Institute of Social Studies in Den Haag, en ikzelf. Het groepje evalueerde langzaam, naast Jaap Hamburger werd ook Ies Monas gevraagd in het  bestuur van EAJG. En net voordat het uit elkaar viel zorgde Milo Anstadt ervoor dat er in 2004 een boekje uitkwam met stukken van dit groepje, aangevuld met andere EAJG-prominenten als Hedy d'Ancona, Dieuwertje Blok en Harry de Winter.

 Zijn bijdrage is interessant. Hij werd geboren in Oss als kind van ouders die in de oorlog beiden hun partners verloren. Zijn vader zijn vrouw en een kind, zijn moeder een verloofde die Harry heette. Hij werd naar hem vernoemd.Toen hij 17 was wilde hij weg uit Oss en vertrok naar Israel. ''Laat ik niet beweren dat ik dat deed omdat er zo'n warm zionistisch hart in mij klopte,'' schreef hij. "Eigenlijk had ik met een studentengroep naar Amerika willen gaan, maar ik was te laat geweest met de aanmelding.'' Hij verbleef in een kibboets waar hij hebreeuws leerde en de tijd van zijn leven had met drank, drugs en sex, en later een andere kibboets. Tot de Zesdaags oorlog uitbrak en hij snel moest kiezen. Het werd Amsterdam. Hij ging nog een keer terug,  in '69, vond Israel toen al niet meer te genieten en sloot  zich terug in Nederland aan bij een groepje ''kritiese tzionisten'' die de zionistische beweging van binnenuit wilden aanpakken. Tot hij in de jaren '70 besloot dat het hopeloos was en hij zich stortte zich op waar hij bekend en rijk mee zou worden: IDTV. 

De kentering kwam in 1993 met "Oslo". Dat was een moment waarop hij met een schok dacht dat het ''toch mogelijk'' was. En toen in 1995 Yitzhaq Rabin werd vermoord werd hij zo kwaad dat hij weer actief werd. ''Ik nam de verwording van de bezetter waar, zijn volstrekte onverschilligheid en verblinding, zijn overtuiging dat het hele Palestijnse volk uit terroristen bestaat en genadeloos uit de weg moet worden geruimd. Daar werd ik uitermate fel over. Het ergerde me mateloos dat de media in Nederland maar één spreekbuis kenden die hen over Israel informeerde en dat was Ronny Naftaniel van het CIDI, een uitermate nationalistische club die alles wat krom was in Israel recht praatte. Dat mocht niet zo blijven, en daarom heb ik samen met Anneke Mouthaan, die ik al kende en steunde sinds ik betrokken was geraakt bij het Steuncomité Israelische Vredesgroepen en Mensenrechtenorganisaties, het initiatief genomen tot de oprichting van Een Ander Joods Geluid.Wat alleen maar bedoeld was als een adres en een telefoonnummer waar men voor kritische informatie over de gebeurtenissen in Israel terechtkon, werd een beweging en een ongehoord succes. Anneke en ik zaten vijf minuten bij NOVA en wat daarna gebeurde was voor ons een enorme verrassing, zowel positief als negatief. We hadden kennelijk een snaar geraakt. Aan de ene kant bij de conservatieven van de joodse diaspora in Nederland. Ze vielen over ons heen met ware scheldkanonnades: 'Verraders'! Aan de andere kant honderden die ons hun adhesie betuigden, die riepen: 'Eindelijk, eindelijk een ander joods geluid.'

DeWinter is nooit een man op de voorgrond geworden voor EAJG. Hij werd een enkele keer gevraagd om op de tv commentaar te geven, maar in de club zelf was en bleef hij de onzichbare man op de achtergond die nog jarenlang tekorten op de begroting aanvulde tot hij er op een bepaald moment genoeg van had. Ik heb hem in die jaren maar één keer gesproken. Iemand had bedacht dat het een goed idee was als ik de communicatie van EALG zou doen en toen hebben we op zijn kantoor vrij lang gesproken. Het was wat je noemt een prettig gesprek, al kreeg ik de indruk dat Israel toen al niet meer zo'n favoriet onderwerp van hem was. Er zat teveel Sharon en Netanyahu in het verhaal, het vredeskamp was te veel geslonken naar zijn smaak. Kort daarop nam een ander de communicatie over. Maar ik ben nooit het gevoel helemaal kwijtgeraakt dat Harry de Winter toch niet definitief heeft afgehaakt. 

Zes doden bij inval van het Israelische leger in Jenin

 
Jenin tijdens de aanval (Foto Wafa)

Updated - Bij een inval van het Israelische leger in Jenin zijn dinsdagmiddag zes doden gevallen. Er waren 26 gewonden.  De doden werden geïdentificeerd als  -Moahmmed Wael Ghazawi (26), Majd Mohammed Huseinieh (26), Tariq Ziad Natour (27), Ziad Amin Zareini (29), Abdul-Fattah Hussein Khrousheh (49), en Mutassem Nasser Sabbagh (22).Twee van de gewonden verkeren in kritieke staat. De één heeft een schot in de borst, de ander in zijn bijbeen. 

De inval begon om drie uur 's middags toen een undercover eenheid in het kamp werd ontdekt. Spoedig daarna stroomden de gepantserde auto's naar binnen, gevolgd door een helikopter, drones en een bulldozer. Twee huizen werden omsingeld, waarvan er één volledig werd vernield doordat er raketten op werden afgevuurd. Na drie uur trokken de Israeli's zich terug nadat er hevige vuurgevechten hadden plaatsgevonden met de plaatselijke ''Jenin-Brigade'', een niet lang geleden opgerichte Palestijnse strijdgroep. De Israelische pers meldde dat er ook twee Israelische gewonden waren die beiden in een ziekenhuis belandden. Eén van hen was redelijk ernstig gewond. Verder slaagde het verzet erin op zijn minst één drone neer te halen. 

Uit berichten in de Israelische pers werd duidelijk dat het eigenlijke doel van de operatie Abdul-Fattah Khrousheh was. Hij zou volgens de Israelische pers de schutter zijn zijn geweest die in Huwwara onlangs twee kolonisten, twee broers, doodde. Deze moord lokte de vervolgens een dag later de pogrom in Huwwara uit. Zijn arrestatie verliep zoals altijd in dit soort gevallen: hij werd standrechtelijk geëxecuteerd. Verder zouden zijn twee zoons gevangen zijn genomen. Er werd tijdens de inval herhaaldelijk een beroep gedaan op medische hulp en ambulances. De Israeli's hielden dat zoals gewoonlijk tegen. In één geval werd een ambulance beschoten.

Premier Netanyahu prees de wijze hoe de militairen met ''chirurgische precisie'' opereerden ''in het hart van het terrein van de moordenaars''. Ned Price, de woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, zei dat hij begreep dat Israel een ''terrorist'' achterna zat die twee Israeli's had vermoord en voegde er de misselijkmakende dooddoener aan toe dat "Israel het recht heeft zijn grondgebied en zijn volk te beschermen tegen alle vormen van agressie''. (Blijkbaar mag het dat ook op deze manier op de Westoever. Je zou denken dat Israel de Westoever al heeft geannexeerd).  Er waren verder veroordelingen van Jordanië, Qatar, Egypte en Turkije. De Coordinator voor het Vredesproces van de Verenigde Naties, Tor Wennesland, zei dat de ''geweldsspiraal onmiddellijk moet worden gestopt en dat Israel de plicht heeft de Palestijnen te beschermen''. Hij herinnerde aan de recente afspraken tussen Israel, Egypte, Jordanië en de PA in Aqaba waarbij alle partijen juist plechtig hadden beloofd zich te onthouden van verdere uitingen van geweld.  Met het aantal van zes nieuwe doden is het  aantal slachtoffers van Israelisch geweld in 2023 gestegen tot 74 .

Het vernielde huis in Jenin  (foto Wafa)

Racistische speech Tunesische president creëert een Afrikaanse crisis

 
De tekst luidt: racisme is een misdaad. (foto The Arab Reform Initiative) 

De Wereldbank heeft zijn contacten met Tunesië opgeschort nadat Afrikaanse emigranten zijn aangevallen en uit hun huizen zijn gezet als gevolg van een racistische speech die de Tunesische president Kais Saied heeft gehouden op 21 februari. De aftredende president van de bank, David Malpass, zei dat de woorden van de president tot ''raciaal gemotiveerde intimidatie en zelfs geweld'' hebben geleid. De bank heeft  een ontmoeting met Tunesië over een noodhulpkrediet van 1,9 miljard dollar voorlopig afgezegd tot de situatie duidelijker is. 

In zijn speech zei Saied dat er sinds het begin van de eeuw een crimineel plan bestaat om de demografische structuur van Tunesië te veranderen. Sommige partijen zouden daarvoor gigantische sommen hebben ontvangen om mensen uit de sub-Sahara in Tunesië te huisvesten, aldus Saied.  Ook de VS heeft zijn bezorgdheid laten blijken. ''We zijn diep bezorgd over de woorden van president Saied aangaande de migratie van ten zuiden van de Sahara naar Tunesië en de berichten over willekeurige arrestaties in de afgelopen weken,'' zei de woordvoerder van Buitenlandse Zaken Ned Price. ''We roepen de Tunesische autoriteiten op hun verplichtingen onder de internatioale wetten na te komen en de rechten van vluchtelingen, asielzoekers en migranten te beschermen.'' 

Said beschuldigde in zijn toespraak de Afrikanen van bezuiden de Sahara ook van criminele activiteiten en het creëren van tekorten aan voedsel, en gemanipuleer met prijzen. De meesten van hen zouden illegaal in het land verblijven. Zijn woorden kwamen in een periode waarin zijn regime een nieuw dieptepunt heeft bereikt, waarin tientallen publieke  figuren zoals politici, organisatoren van protesten, vakbondleiders, advocaten, rechters, zakenlieden en het hoofd van een onafhankelijk radiostation zijn opgepakt. Zijn speech was mogelijk een nieuwe poging om de Tunesiërs te imponeren en tot gehoorzaamheid aan het regime te dwingen. Vandaar waarschijnlijk dat hij de Afrikanen, waarvan er volgens de meeste schattingen zo'n 21.000 in het land verblijven, (maar volgens anderen een 50.000tal) ervan beschuldigde voor een groot deel ''illegaal'' te zijn en tal van  criminele activiteiten te ontwikkelen.

Kort nadat hij had gesproken werden de eerste Afrikanen uit hun huizen gezet, of ze er nu legaal in verbleven of niet, in veel gevallen met hun spullen. Volgens velen vreesden huiseigenaren akelige gevolgen als ze hen zouden laten zitten. Ook kwamen al snel berichten over mensen die op straat werden lastiggevallen. Het minste wat men kon verwachten was te worden uitgescholden of belachelijk gemaakt te worden. ''De Tunesiërs houden niet van ons. We moeten hier weg,'' klonk het bij de ambassade van Mali. Mohammed Salah, een Sudanees, zei dat de ''situatie onhoudbaar was geworden''. Studenten braken hun studies af. Afgelopen zaterdag vlogen de ambassades van Mali, Kameroen en Ivoorkust al tientallen tot ettelijke honderden mensen terug naar huis. Aan de andere kant vroegen een 20-tal Tunesische organisaties voor de mensenrechten om een ''softere'' aanpak van de autoriteiten. Het Tunesische Forum voor Sociale en Economische Rechten meldde intussen dat tenminste 300 migranten waren opgepakt en bij de rechter voorgeleid. 

Intussen is de situatie in Tunesië de laatste tijd nog weer aanzienlijk verslechterd. De president slaagt er niet in de economische situatie te verbeteren, wat tot grote tekorten aan bijna alles en tot sociale onvrede heeft geleid. Dit afgelopen weekeinde trokken zo'n 3.000 man zich niets aan van het verbod op demonstraties en ging de machtige vakbond UGTT de straat op. De president werd opnieuw opgeroepen om ''de dialoog en democratie te herstellen'' die hij twee jaar geleden bij zijn aantreden afschafte. Ook werd de vrijlating uit gevangenschap geëist van Anis Kaabi, een hoge vakbondsman en een flink aantal anderen, onder wie Noureddin Boutar, hoofd van het populaire radiostation Mosaique FM. Zondag was er een nieuwe demonstratie van het Front van Nationale Redding waaraan 500 mensen deelnamen. 

 De Tunesische internetsite Nawaat suggereert intussen dat president Kais Saied zijn ideeën omtrent de plannen tot omvolking geleend kan hebben van de Tunesische Nationalistische Partij. Deze partij van Sofien Sghaier is in 2018 door de Tunesische staat erkend, Haar ideeën komen erop neer dar er een Europees complot gaande is om zoveel mogelijk zwarte Afrkanen naar Tunesië te halen, waarvoor ook gigantische bedragen worden betaald. De Afrkanen - van wie de meesten zonder papieren - zouden kolonies willen vestigen en uiteindelijk willen claimen dat Tunesië hun land is. De partij zegt hiervan bewijzen te hebben. Uiteraard is dat een nogal slordige variatie op de officiële Europese politiek om zoveel mogelijk migranten "in de regio zelf'' op te vangen. Alhoewel misschien niet helemaal onbegrijpelijk en uit de lucht gegrepen.

In Huwwara viert het leger Purim terwijl de kolonisten weer toesloegen

Het Israelische leger is nog steeds in de Palestijnse plaats Huwwara. Een week geleden vond daar een pogrom van kolonisten plaats waarbij één man werd doodgeschoten en een horde van minimaal 400 man 35 huizen en ruim 100 auto's platbrandde  Het leger is daar zogenaamd om de Palestijnen te beschermen. Het doet dat door de Palestijnen binnen te houden. De kolonisten daarentegen mogen er vrijelijk rondrijden en lopen. Een paar dagen geleden hield het leger nog enkele honderden Israeli's tegen die hun sympathie met de getroffen Palestijnen wilde betuigen en geld wilden overhandigen dat was opgehaald bij een actie. Er waren bljkbaar toch linkse Israeli's begaan met het lot van de Palestijnen, alleen ze kwamen er eenvoudig niet door. 

Maar maandagavond bleek weer eens dat voor kolonisten andere wetten gelden. Terwijl het leger vrolijk met kolonisten aan het dansen was ter gelegenheid van het joodse feest Purim (zie de video) voerden enkele andere kolonisten opnieuw aanvallen uit. Ondermeer werd met een hamer ingeslagen op een auto waarin een klein meisje en de bestuurder klappen opliepen. (De bestuurder was zo verbouwereerd door het plotseling verschijnen van de kolonist dat hij de contactsleutel uit zijn handen liet vallen en dus niet onmiddellijk kon starten). Anderen die passeerden werden getroffen door stenen en in één geval werden er schoten op een auto afgevuurd. Nou ja, de ''beschermers'' zullen vast een fijne Purim hebben, chag sameach zeggen ze in Israel.. En oh ja: en er zijn ook naar ik meen twee (2!) kolonisten opgepakt in verband met alle vernielingen en het doodschieten van een man. Maar ze zijn intussen weer vrij. Godallemachtig,wanneer komt er eindelijk eens een einde aan deze ellendige  comedie die bezetting heet?

Israeli's schieten 15-jarige dood in Qalqilia

Mohammed Salim

Israelische soldaten hebben donderdagavond in het dorp al-Azzoun bij Qalqilia weer een kind doodgeschoten. Het was de 15-jarige Mohammed Nidal Salim. Hij werd in de rug getroffen. Een ander kind werd geraakt in de buik en is in levensgevaar. Een derde kind werd minder ernstig gewond. 

Volgens ooggetuigen schoten de soldaten op de drie jonges toen die bij de ingang van het dorp stonden. De Israeli's kwamen het dorp binnen met meerdere auto's, wat tot protesten leidde. Het leger vuurde daarop meerdere rondes scherpe munitie af evenals traangas, flitsbommen en rubberkogels. Volgens Israel was het leger op zoek naar mensen die vuurwerk hadden gegooid naar passerende Israelische auto's. 

Mohammed Salim was het 68ste slachtoffer dit jaar van Israelisch geweld en de 14e minderjarige onder hen. Een oom van Mohammed schreef op Facebook dat hij was genoemd naar zijn neef Mohammed Nizar Salim die in 2003 door de soldaten was doodgeschoten.

Israelisch leger arresteert moordenaars van Israeli en schiet één man dood

Het leger charterde een man en zijn kind om hen dekking te verlenen (Wafa) 

 Het Israelische leger heeft de jacht op de moordenaar van  de Amerikaanse Israeli Elan Ganeless, die zondag werd gedood bij de Dode Zee, geopend. De plaats Jericho werd afgezet terwijl een klopjacht werd ingezet in het nabijgelegen vluchtelingenkamp Aqabat Jabr, waarbij het leger zich onder meer bediende van een man en zijn kind om hen dekking te verlenen.

 Er werd een gebouw omsingeld en -zoals dat gewoonlijk gaat bij Israelische arrestaties van dit soort - er werd het vuur geopend. Er zouden drie mannen zijn gewond. Eén van hen werd getroffen door een schot in de buik en overleed. Zijn lichaam werd door de Israeli's  meegenomen. De twee andere gewonden werden eveneens meegenomen. Een van de gearresteerden gewonden werd geïdentificeerd als Mahmoud Jamal Hamdan. Verder werden volgens het persbureau Wafa zes man opgepakt, waaronder vier leden van de familie Shloon, in leeftijd variërend van 39 tot 55 jaar en de 24-jarige zoon van één van hen. Met de dood van één van de ''arrestanten'' is het dodental onder de Palestijnen dit jaar opgelopen tot 67.      

Israel laat zich weinig gelegen liggen aan de bittere nasleep van een kolonisten-pogrom

Burned cars in Huwwara (Foto Oren Ziv - via Whatsapp)

 Het is een wonderlijk iets. Israelische kolonisten plegen een pogrom in Huwwara, een kolossaal dorp ten zuiden van Nablus, en vervolgens heerst er vooral verwarring. Vanzelfsprekend verwarring in Huwwara en omstreken, waar volgens de burgemeester, Mu'in Damiri, de schade tenminste 18 miljoen shekel bedraagt (een dikke 4,5 miljoen euro). Volgens zijn opgave zijn er tenminste 35 huizen geheel afgebrand, en een veertigtal gedeeltelijk. Verder zijn neer dan 100 auto's volledig afgebrand. En dan is er nog de schade aan de inkomsten van alle inwoners en winkels, want het dorp is volledig afgesloten  van de buitenwereld  en alle scholen, winkels en bedrijven zijn - voor zover gespaard - nu ook nog noodgedwongen dicht. Niemand schijnt te weten hoe de inwoners zich voelen, maar ik heb zo'n idee dat daar honderden mensen zich geen raad weten en handenwringend rondlopen, terwijl er evengoed honderden tandenknarsend tussen zullen zitten. Het zal je maar gebeuren. Je moet vluchten, een menigte van minimaal 400 dolle kolonisten gaat als idioten vier uur lang tekeer zonder dat iemand ingrijpt. Je bent je leven niet zeker tegenover deze ididoten. Er vallen ook meer meer dan 400 gewonden. En vervolgens zit je werkeloos thuis, want het leger is opje dak gestuurd om de orde te handhaven. En dat doet het leger op de gebruikelijke manier, de enige manier die ze daar kennen. De Palestijnen zitten binnen, opgesloten, en mogen er niet uit. En de kolonisten lopen en rijden vrijelijk rond. Het leger kent nu eenmaal geen andere wijze om orde en tucht te herstellen. Jaag de Palestijnen naar binnen, dan zijn ze stil en dan is het wel OK.

De Israelische kranten melden niets want de Palestijnen zitten binnen. En de Palestijnse pers meldt ook niets, want die kan er niet heen.  Ondertussen wordt er nu gemeld dat er toch nog zes aanhoudingen van kolonisten zijn verricht. Die zullen vermoedelijk snel weer vrijkomen. Mogelijk zal het ook moeilijk zijn hun schuld aan te tonen bij gebrek aan bewijs. Sowieso kunnen de niet meer verwachten dan wat lichte strafjes. De Palestijnen kunnen trouwens ook fluiten naar schadeloosstellingen. Dat is al jaren geleden zo vastgelegd in de wet.

Maar verder is ook Israel in de war. Een klein aantal Israeli's maakte zich de afgelopen twee dagen behoorlijk boos, want het was duidelijk dat er wat stond te gebeuren nadat twee kolonisten in Huwwara waren doodgeschoten. Sterker nog, het leger was op de hoogte van het feit dat de kolonisten hun aanval aan het voorbereiden waren. Het leger zegt dat het de toegangswegen tot Huwwwara had afgezet.  Maar ja, de kolonisten kwamen vanaf omgingende heuvel. En vervolgens raakte ''het leger de controle kwijt''. Zei het leger. Maar bijvoorbeeld de mensenrechtenorganisatie B'tselem twitterde dat dit rondweg kletskoek was en dat het leger de kolonisten hun gang liet gaan en geen poot uitsstak. Dit was een gewoon politiek  van de overheid, aldus B'tselem. De kolonisten zijn de sterke arm van de overheid die de Palestijnen het leven zo zuur maken dat ze weg trekken. Dus het was prima wat er gebeurde. En Orly Noy in Magazine 972 ging een stapje verder: zij schreef dat opTikTok flimjes te zien waren waarop kololisten lekkere hapjes uitdeelden aan soldaten die naar de vuurmassa's stonde te kijken en dat de soldaten die hapjes dankbaar accepteerden. 

Maar zoals gezegd, dat was een kleine minderheid. Want de ministers Ben Gvir en Smotrich hadden die middag nog boodschappen ''geliked'' op Facebook waarin werd gezegd dat Huwwara volledig diende te worden vernietigd (later op de avond veranderde dat in oproepen ''om niet zelf het recht ter hand te nemen" maar dat  was toen wel een beetje laat). En een partijgenoot van Smotrich, ene Fogel, gaf de volgende dag een interview aan de radio waarin hij de pogrom volop prees, want dit was de manier om af te rekenen met die Arabische terroristen.

Intussen schijnt de progromin Israel als geheel weinig indruk te hebben gemaakt. Behalve een enkeling die nasputtert dat het Sabra en Chatla in de herhaling was (waarmee de moordpartijin Beiroet van 1982 werd bedoeld) of zelfs iemand die twitterde dat het deed denken aan de manier waarop rond 1948 zo'n 750.000 Palestijnen het land waren uitgegooid. bleef het stil. In Israel heeft nu een andere verwarring toegeslagen. Met een zee van blauwwitte Israelische vlaggen hebben menigten zich op wegen en spoorwegen gestort die worden afgesloten. Scholen en bedrijven zijn gesloten en duizenden marcheren door de steden op een dag waarop het openbare leven ''wordt onwricht'' om te voorkomen dat Israel een ''dictatuur'' wordt, zo wordt gezegd. Het gaat nog steeds over de nieuwe aanpak van de regering-Netanyahu waarbij het hooggerechtshof tandeloos wordt gemaakt. 

Ik wens ze alle succes van de wereld. Maar het lijkt te toch niet onverstandig om de woorden van de columnist B.Michael toe te voegen: Bibi is niet het probleem, zei hij. En als er gevochten wordt, zo citeer ik hem in mijn eigen woorden, vecht dan ook de bezetting aan. Want als we de bezetting ditmaal niet stoppen, dan gaan de bezetting domweg door met zijn criminele systeem totdat we met zijn allen  de afgrond in zijn  gewerkt.